یکی از بزرگترین مشکلاتی که در بخش کشاورزی درگیر آن هستیم عدم اگاهی است. خیلی از محصولات بازار به واسطه عدم آگاهی کشاورزان یا بدنه کارشناسی به اشتباه مصرف می‌شوند که خسارت بسیار زیادی را به منابع آب ، خاک و محیط زیست و حتی منابع مالی خود کشاورزی وارد می‌کند. در این پست از پایگاه آموزش فروشگاه کشاورزی دایان با شناخت کودهای کشاورزی همراه شما هستیم.

این مقاله آموزشی بر اساس صحبت‌های آقای دکتر اسکوئیان مدیرعامل شرکت خوشه‌پروروان زیست‌فناور نگاشته شده است. دعوت می‌کنیم تا آخر این مقاله همراه ما باشید تا با واقعیت‌های بازار کود و اتفاقاتی که در این حوزه می‌افتد آشنا شوید.

یکی از مهم‌ترین بحث‌ها در کشاورزی موفق شناخت کودها می‌باشد. کسانی که می خواهند در حوزه تغذیه گیاهی کار کنند باید در وهله اول کودها را از لحاظ کیفیت و کارایی بشناسند تا بتوانند برنامه غذایی درست را ببندند. در این مقاله آموزشی شما را با ساختار کودها آشنا خواهیم کرد.

راهنمای خرید و شناخت کودهای کشاورزی

اهمیت تغذیه ( کود دهی ) گیاهی

باید به این نکته توجه کرد که چه چیزی می‌تواند به عنوان غذا در اختیار گیاه قرارگیرد تا بتوانیم یک برنامه غذایی درست برای گیاه مهیا کنیم. بگذارید اهمیت تغذیه را به این شکل بیان کنیم، مساحت کل زمین به هیچ عنوان افزایش پیدا نخواهد کرد و حتی به واسطه بی‌کیفیتی عملیات کشاورزی سالانه بخشی از زمین‌های زراعی را نیز از دست می‌دهیم در کنار این ما شاهد افزایش روزانه جمعیت و تقاضای غذا روی کره زمین هستیم با این وضعیت باید بتوانیم عملکرد را در واحد سطح افزایش دهیم تا غذای این جمعیت را فراهم کنیم. بنابرین باید به سمتی حرکت کنیم که با تغذیه مناسب گیاه عملکرد بالایی را داشته باشیم نکات ذکر شده اهمیت بالای تغذیه گیاهی را می‌رساند.

آیا برای تولید کشاورزی به مصرف کودهای شیمیایی نیاز داریم؟

در بحث تغذیه دو اصطلاح مکمل و غذا را داریم. باید توجه کنید که مکمل هیچ وقت غذا نیست و غذا را هم نمی‌توان به عنوان مکمل در نظر گرفت. باید بدانیم که غذای گیاه چیست! با یک مثال ساده شروع می‌کنیم اینکه انسان به عنوان یک موجود پیشرفته دارای سیستم گوارشی، هضم و جذب تکامل یافته است که غذای آن برای مثال در یک ناهار روزانه شامل کلیه ترکیبات آلی مانند برنج ، گوشت ، سبزیجات و … که در یک ساختار آلی قرار می‌گیرند که در کنار آن ساختارهای شمیایی دیگر مانند نمک نیز وجود دارد که در این مثال ترکیبات آلی به عنوان غذا و ترکیبات نمک به عنوان مکمل برای انسان در نظرگرفته می‌شود چرا که هیچ وقت نمی‌تواند این مکمل را در مقدار زیاد مصرف کند در این صورت از بین خواهد رفت. بنابراین غذا و مکمل به هیچ عنوان نمی‌توانند به جای همدیگر مصرف شوند. مکمل به عنوان تکمیل کننده است که نمی‌تواند به عنوان غذای اصلی مطرح شود. نکته جالبی که وجود دارد این است که این بحث مکمل و غذایی که برای انسان ذکر شده در گیاه برعکس عمل می‌کند به این صورت که ترکیبات شیمیایی به عنوان غذای جامعه گیاهی و ترکیبات آلی به عنوان مکمل برای گیاهان عمل می‌کنند بنابراین ترکیبات آلی را به هیچ عنوان نمی‌توان به عنوان غذای گیاه در نظر گرفت. اشتباه رایج از آنجایی شروع می‌شود که خیلی از شرکت‌ها ، منابع و کارشناسان، اعتقادشان بر این است که ترکیبات شیمیایی نباید برای تولید گیاهان استفاده شود در صورتی که این کار غیر ممکنی است چرا که ترکیبات شیمیایی به عنوان غذای گیاهان هستند که بدون آنها رشد گیاه غیر ممکن خواهد بود. اما در این ارتباط باید توجه کرد که نباید آنقدر بصورت مازاد مصرف شوند که در گیاه تجمع و ذخیره شوند.

به چه ترکیباتی کود گفته می‌شود؟

در راستای شناخت کودهای کشاورزی ، سوال بالا را باید به این صورت مطرح کرد ” گیاهان چه ترکیباتی را به عنوان غذا مصرف می‌کنند؟ ” کود همان غذا برای جامعه گیاهی است گیاه برای اینکه بتواند مراحل رویشی و زایشی خود را با موفقیت طی کند نیاز به مصرف 16 نوع عنصر شیمیایی دارد. که همه این عناصر در منابع به عنوان عناصر ماکرو و میکرو مطرح است. این 16 عنصر هستند که به عنوان غذای گیاه شناخته شده‌اند نه ترکیبات آلی که مکمل گیاه‌اند.

تقسیم بندی کودها

کودها به طور کلی در چهار دسته معدنی ، شیمیایی ، میکروبی و کودهای آلی قرار می‌گیرند. در این پست در مورد کیفیت این کودها بحث خواهیم کرد.

کودهای معدنی

توصیه ما به شما کشاورزان عزیز این است که به سمت مصرف کودهای معدنی حرکت نکنید زیرا این کودها جز سرطان، بیماری و تخریب محیط زیست چیز دیگری ندارند. گیاهان ترکیبات شیمیایی مصرف کرده و صنایع شیمیایی ترکیبات معدنی را در صنعت به فرم‌های شیمیایی تبدیل کرده تا خلوص بالاتر پیدا کنند  و قابل مصرف باشند. لطفا از کودهای با عنوان معدنی استفاده نکنید چرا که این کودها به هیچ عنوان سالم نبوده بلکه بسیار خطرناک هستند. آلودگی این کودها به عناصر سنگین و سمی بسیار بالا بوده و گیاه شما را از بین خواهد برد.  طی سال‌ها فرسایش، کودها و تولید خاک  عناصر سنگین با بارندگی‌ها به اعماق رفته و از دسترس گیاه خارج خواهند شد برای همین است که خسارتی را شاهد نیستیم. اما اگر سراغ کودهای دیگر با عنوان معدنی و به اسم طبیعی بودن به فروش می‌رسند برویم این کودها سرشار از عناصر سمی مانند آلومینیم ، باریم ، کادمیم و … هستند که این عناصر برای گیاه و بدن انسان بسیار خطرناک اند. وقتی این کودها را وارد خاک می‌کنیم جذب گیاه شده و به جای مصرف در آن ذخیره خواهند شد که در نهایت مورد مصرف انسان و دام واقع خواهد شد که بسیار سرطان‌زا هستند.

کودهای معدنی

کشاورزی ارگانیک چیست؟

ارگانیک یک کلمه لاتین بوده که ترجمه آن به فارسی (طبیعی) است. ارگانیک در کشاورزی به معنای کشت‌های کم نهاده و نه بی نهاده است یعنی به میزانی نهاده مصرف کنیم که با آن گیاه انرژی خود را تامین کرده ولی در خود ذخیره نکند بنابراین ارگانیک همان کشاورزی کم نهاده است.

بalarmسیای از افراد به اصطلاح متخصص معنای ارگانیک را صرفا با طبیعی بودن خلاصه می‌کنند و معنای کامل آن را ارائه نمی‌دهند و توصیه آنها بر این است که همه کودهای طبیعی ارگانیک و مفید هستند!!!! در حالی که به هیچ وجه اینطور نیست. خیلی از شرکت‌ها به واسطه سودجودیی بیشتر و همچنین ارزان بودن منابع معدنی این مواد را از معادن استخراج کرده و با بازی با واژه ارگانیک این مواد را  به عنوان کود ارگانیک به فروش می رسانند، که این مساله یک زنگ خطر بزرگی برای کشاورزی ایران است. کودهای معدنی به این علت که روی آنها فراوری صورت نمی‌گیرد در بازار با قیمت پایین به فروش می‌رسند ولی به این نکته توجه کنید که بسیار خسارت زا و مضر هستند. بنابراین کودهای معدنی ارگانیک نیستند. استفاده از کودهای معدنی عناصر سنگین محلول را به همراه خود وارد خاک‌های زراعی ما می‌کنند که خسارت‌های بسیار سنگینی را با خود به همراه دارند.

کودهای شیمیایی

کود شیمیایی همان ترکیبات معدنی (عناصر شیمیایی در طبیعت با ناخالصی) هستند که در شرایط صنعتی به خلوص بالاتر و همچنین به نمک‌های صنعتی تبدیل می‌شوند تا قابلیت حلالیت در آب را پیدا کرده و درصد ناخالصی آنها کمتر شود.

کودهای شیمیایی

به طور کلی کودهای شیمیایی در 2 دسته نامحلول و محلول طبقه بندی می‌شوند. کودهای شیمیایی محلول که قابلیت حل شدن در آب را دارند باز خود در 2 دسته مایع و جامد طبقه‌بندی می‌شوند. امروزه شرکت‌های بزرگ در دنیا با اتکا بر دانش اقدام به تولید کودهای شیمیایی مایع با خلوص بالا با روش سوسپانسیون کرده‌اند، شرکت خوشه پروران زیست فناور نیز از این تکنولوژی در کودهای مایع خود استفاده میکند که در آن خلوص عناصر بسیار بالاست که می‌توان هم بصورت ریشه‌ای و هم به صورت محلول پاشی آنها را مورد مصرف قرار داد.

کودهای میکروبی

کودهای میکروبی در دو دسته کلی طبقه‌بندی می‌شوند:

کودهای زیستی قارچی

قارچ‌ها در دو دسته هوازی و بی هوازی قرار میگیرند و چون بی‌هوازی‌‌ها تماما بیماری زا هستند در دامنه کودها قرار نمی‌گیرند و آنچه که در کودها مطرح است قارچ‌های هوازی هستند که نیاز به اکسیژن دارند. در جامعه علمی روز این قارچ‌هایی که توانسته‌اند اثرات مثبت در فعالیت گیاه و جذب عنصر بگذارند را در یک راستایی به نام کودهای مایکوریزا قرار داده‌اند. مایکوریزاها فقط توانایی جذب یک عنصر به نام فسفر را دارند. البته باید این نکته را هم در نظر داشته باشید که خاک‌های ما به واسطه مصرف کودهای سوپر فسفات تقریبا فسفر مورد نیاز را در خود دارند. بنابراین نیاز چندانی به استفاده از کودهای میکوریزا بخصوص در کشت‌های زراعی احساس نمی‌شود و اگر هم مصرف کردید در باغات از آنها استفاده کنید. دلیل اینکه برای کشت‌های زراعی توصیه نمی‌شود این است محصولات زراعی در یک بازه زراعی کوتاه برداشت می‌شوند و همزیستی قارچ میکوریزا در کوتاه مدت شکل نمیگیرد و برای اینکار نیاز به زمان است که در باغات این زمان مهیاست.

کودهای زیستی باکتریایی

در باکتری ها نیز دو دسته محصول وجود دارد. که باز باکتری‌های هوازی و غیر هوازی را خواهیم داشت.

الف) باکتری‌های بی‌هوازی

باکتری های بی‌هوازی باکتری‌هایی هستند که هدف کاملی برای یک موضوع ندارند که از مجموع فعالیت این باکتری‌ها اتفاقی رقم خواهد خورد. متاسفانه در گذشته محصولات حاوی باکتری‌های بی‌هوازی یا مخمرها تولید می‌شدند. درست است که فعالیت این باکتری‌ها در کشاورزی می‌تواند یکسری تغییراتی را ایجاد کند اما امروزه علم ثابت می‌کند که استفاده مستمر از این نوع محصول می‌تواند خطراتی را به دنبال داشته باشد. از جمله این خطرات می‌توان به افزایش CO2 کره زمین و دیگر مشکلات اشاره کرد.

ب) باکتری‌های هوازی

باکتری‌های هوازی در دو دسته همزیست و غیر هم زیست (آزاد‌زی) قرار می‌گیرند. باکتری‌های همزیست عملا فقط تامین کننده نیتروژن هستند که ریزوبیوم‌ها شاخص‌ترین باکتری‌های همزیست به حساب می‌آیند که در خانواده بقولات می‌توان از آنها استفاده کرد. اما مهمترین رسته‌ای که امروزه شرکت‌های معروف دنیا روی آنها کار می‌کنند باکتری‌های هدفدار غیرهمزیست یا آزادزی هستند که برای فعالیت خود وابستگی به گیاه نداشته و با اهدفی مانند آزادسازی عناصر و یا دیگر اهدافی که دارند در خاک فعالیت می‌کنند.

کودهای میکروبی جامد بهتر هستند یا کودهای مایع؟

چون باکتری‌های کودهای میکروبی جامد غیر فعال هستند و برای اینکه بخواهند فعالیت خود را شروع کنند یک بازه زمانی بسیار طولانی را نیاز دارند تا فعالیت شکل بگیرد و چون در داخل خاک پاتوژن‌های زیادی وجود دارد در این بازه زمانی بخشی از این‌ها را از بین خواهد برد بنابراین فرم‌های جامد در خاک‌های ایران اثرگذاری پایینی خواهند داشت. آنچه که به صورت موثر به کمک کشاورزی خواهد آمد میکروارگانیسم‌های در بستر مایع هست.

کودهای آلی

همانطور که در ابتدای مقاله ذکر شد، ترکیبات آلی برای گیاه غذا نیستند و نباید به آنها به عنوان غذای اصلی گیاه نگاه کنیم بلکه می‌توانند به عنوان مکمل در نظر گرفته شوند. کودهای آلی در دو دسته قرار می‌گیرند :

  1. کودهای متشکل از ترکیبات آلی قابل حل در آب مانند نیتروژن آلی و ساختارهای اسید آمینه‌دار
  2. کودهای متشکل از ترکیبات آلی غیرقابل حل در آب مانند کودهای دامی

کودهای آلی

از ترکیبات آلی غیر قابل جذب برای گیاهان می‌توان انواع کودهای دامی مانند کودهای گاوی، گوسفند، شتری و مرغی را نام برد که استفاده از این ترکیبات و ترکیبات سلولزی کمپوست چوب و بقایای کمپوست قارچ بدون فراوری صحیح کشاورزی را به مخاطره خواهد انداخت. ترکیبات سلولزی برای اینکه به کربن تبدیل شده و پوسیدگی در آنها شکل گیرد باید بازه تخمیر میکروبی را طی بکنند. قارچ‌های بی‌هوای و باکتری‌ها با تولید آنزیم سلولاز، سلولز موجود در ترکیبات آلی را به قند تبدیل کرده و با مصرف آن رشد می‌کنند که این فرایند پوسیدگی و از بین رفتن ساختار گفته می‌شود. ولی سوالی که مطرح هست این است که زمانی که این پاتوژن‌ها آنزیم سلولاز را تولید می‌کنند آیا این آنزیم هوشمند هست و فقط روی سلولز اثر می‌کند؟ پاسخ بسیار روشن است. خیر این آنزیم هوشمند نیست و ممکن است ریشه گیاه را که خود ساختار سلولزی دارد را نیز مورد تجزیه و تخریب قرار دهد. استفاده از ترکیبات آلی عمق فاجعه را نشان می‌دهد. حضور این ترکیبات به اسم غذا در خاک انواع بیماری‌های باکتریایی و قارچی و پوسیدگی‌های شدید ریشه و طوقه را در پی خواهد داشت.

alarm arrow یکی از دلایل مهم کاهش عملکرد در مزارع و باغات استفاده از کودهای دامی است. فرم خام کود گاوی، گوسفندی، شتری، مرغی، بقایای کمپوست قارچ و چوب به شدت مخرب هستند که در دراز مدت باعث پوسیدگی ریشه و از بین رفتن گیاه شما خواهند شد. از مصرف این مواد بدون فراوری درست خودداری کنید. برخی افراد فراوری این ترکیبات را در کارهایی مثل زیر پلاستیک بردن، گوگرد زدن، کود میکروبی زدن می‌دانند ولی این کارها اثری برای پوسیدگی یا اصلاح ایجاد نخواهد کرد.

از ترکیبات آلی قابل جذب می‌توان نیتروژن آلی که مهمترین عنصر مورد نیاز گیاه است را نام برد که باید بصورت آلی هم در اختیار گیاه قرار دهیم. این ترکیب می‌تواند اصلاح بافت خاک را انجام دهد. اسیدهای آمینه هم جزو ترکیبات آلی قابل جذب هستند که کودهای اسید آمینه‌ای که طی فرایند زیستی تولید شده‌اند حاوی پروفایل کاملی از آمینواسیدها هستند که اثر گذاری بسیار مضاعفی را ایجاد خواهند کرد.

امیدواریم مقاله آموزشی شناخت کودهای کشاورزی و راهنمای خرید مورد توجه و رضایت شما قرار گرفته باشد. اگر در مورد این موضوع سوال و نظری داشتید از بخش نظرات همین صفحه با ما و بقیه کاربران عزیز در میان بگذارید.